Historia e numrave është e lashtë sa edhe vet historia e njerëzimit. Llogaritjet dhe matjet e shumta qofshin ato të sotme apo më të lashta janë bërë me ndihmën e numrave. Në të njëjtën kohë edhe manipulimet dhe mashtrimet bëhen me numra. Numrat janë bërë mjete vlerësuese për gjërat.
Edhe në shtetin tonë të dashur dhe pa emër numri është masë e çdo gjëje. Aspak dhe askush nuk do t’i tejkalojë përqindjet e caktuara dhe numrat e caktuar. Në çdo sferë dhe pore të jetës gjithkujt i intereson vetëm numri pa marrë parasysh faktin se, a është i mirë, apo i keq. Në një deklaratë të tij kryeministrit thotë se asgjë dhe askush nuk do të mund të bëjë diçka më tepër sesa ajo që është e paraparë më marrëveshjen e Ohrit. Sikur të ishte kështu nuk do të ishte edhe aq keq puna. Mirëpo theksin dua ta vë në atë se, këtij zotëriu, aspak nuk i intereson avancimi i shtetit, avancimi i lirive dhe të drejtave të njeriut, apo të mirat e një pjese të konsiderueshme të qytetarëve e kështu me radhë. Ky person, qëllimin e vet esencial e ka në shkeljen e një kategorie të caktuar të qytetarëve dhe ngritjen e një kategorie tjetër në interes të fatin të grupit të parë. Për arritjen e këtij qëllimi nuk zgjedhë mjete dhe mënyra, as nuk shikon çmime, pra zhvillon politikë të pastër makiaveliste.
Derisa fqinjët tanë që ishin shumë më larg nesh, si në aspektin politik ashtu edhe në atë ekonomik e social, sot me hapa të shpejtë dhe të sigurt po marshojnë përpara, duke na tejkaluar me shpejtësi të madhe. Krejt kjo është si rezultat i caktimit të prioriteteve të veta shtetërore. Nëse bartësit e politikës maqedonase, vazhdimisht trumbetojnë se prioritete strategjike kanë anëtarësimin në BE dhe NATO, kjo është vetëm një mbulesë e asaj që në të vërtetë e kanë parësore, shkeljen e shqiptarëve, diskriminimin e shqiptarëve, ngadalësimin e implementimit të të drejtave dhe lirive me garanci ndërkombëtare, ikja nga përgjegjësia dhe bërja e planeve dhe llogarive në favor të këtyre prioriteteve.
Kohëve të fundit shumë aktuale dhe e një rëndësie esenciale është regjistrimi i popullsisë që parashihet të mbahet vitin e ardhshëm. Në vitin 2002 gjatë regjistrimit të popullsisë, me mjaft mjeshtri u paraqitën disa numra si masë psikologjike (parapërgatitore) për përgatitjen e popullatës shqiptare që të pajtohet me një përqindje të caktuar. Fillimisht nëpër media, u paraqitën disa numra shumë më të vogël sesa rezultatet zyrtare (nën 20%), që më vonë të dalin ato zyrtare me të cilët shqiptarët do të ishin të lumtur se dolëm mbi 20%.
Vitin e kaluar, pas zgjedhjeve të mbajtura, disa institucione ndërkombëtare paralajmëruan për faktin e 200 mijë votave fiktive maqedonase. Gjë që vazhdimisht më sillet nëpër mend dhe më vret. Kjo ishte vetëm një konfirmim i deklaratave dhe dëshmive të njohësve të mirë të numrave dhe politikës së fëlliqur sllave se “maqedonasit kanë diku mbi 200 mijë vota fiktive që vazhdimisht i ndajnë VMRO-ja dhe LSDM-ja, kjo është në nivelin e sekretit kombëtarë maqedonas. Për këtë nuk flitet kurrë”. Këto gati se 10 vite më parë i para dëgjuar nga një ish bartës i funksionit politik shqiptarë.
Dyshimi është i madh në rezultatet dhe paraqitjen reale të numrave në Maqedoni. Deri sa, ata që bëjnë përllogaritjet përfundimtare të rezultateve janë gati se të gjithë maqedonas, dihet se çka pritet. Në këtë rast, po përmendim rastin kur politika e dhunshme e Stalinit kishte arritur kulmin. Këshilltarët e tij paralajmëruan se pakënaqësia e popullatës është e madhe dhe se rrezikojmë t’i humbim zgjedhjet. Këtë fakt Stalini me buzëqeshje ua ktheu duke i pzetur, kush i organizon zgjedhjet? Ata i thanë: ne! Kush i numëron votat? I pyeti përsëri Stalini. Ata prapë i thanë, ne. Atëherë nuk kemi pse të bëhemi merak.
Kur e kemi parasysh disponimin e politikës dhe popullatës maqedonase ndaj shqiptarëve është shumë afër mendsh që mos t’u besojmë rezultateve që ata i numërojnë dhe i prezantojnë. Koha deri në fillim të regjistrimit po afrohet, gjithashtu është e mjaftueshme që në institucionin kompetent të bëhen ndryshime që shqiptarët të marrin pozita dhe poste ashtu siç e kërkon nevoja, sepse askush nuk mund të na shesë pallavra se nuk disponojmë me kuadro për një punë të tillë. Shqiptarët që punojnë në këtë institucion kanë krijuar përvojën e mjaftueshme për kryerjen e punëve për të cilën janë dërguar aty. Shpresojmë dhe lutemi që të bie edhe barriera dhe njëri nga bastionet e fundit të shovinizmit maqedonas të quajtur Enti shtetëror për statistikë, se prej kuzhinës së tyre edhe bakllava na është ithtuar.
(Ky shkrim është botuar në gazetën KOHA të datës 22.09.2010)
Sunday, September 26, 2010
Wednesday, June 30, 2010
Elegji për zonjën Alma
Dikur ishte shumë problematike çështja e shkollimit të femrës. Edukata patriarkale që mbretëronte në familjet shqiptare nuk e shihte të udhës që femra të shkollohet. Nuk është vendi, koha dhe tema që të hyhet në shkaqet pse ka qenë ashtu. Po e cekim vetëm faktin se ka qenë veprim jo i drejtë dhe shumë i dëmshëm. Disa koka gjeniale kanë thënë se femra është gjysma e shoqërisë. Edhe ashtu është, se pa shkollimin e femrës nuk mund të kemi një zhvillim cilësorë të shoqërisë.
U deshtë kohë që të bindet mendja shqiptare se femra duhet të shkollohet. U deshën sakrifica dhe munde. Sot, lum e shyqyr problemet e tilla janë e kaluar. Lum e shyqyr që janë pjekur kushtet që femra shqiptare të shkollohet edhe atë në gjuhën e vetë amtare, në kushte që mundësojnë zhvillimin normal dhe cilësorë të saj.
Kur të gjitha kushtet janë plotësuar për shkollim, dikush na nxjerr probleme të reja. Probleme këto që pamundësojnë vijimin e mësimit të rregullt të vajzave shqiptare. Deri sa dje ishte problematik patriarkalizmi, sot pengesë e radhës po na del diçka tjetër. Vendimet, rregulloret dhe dispozitat e ndryshme të të zgjedhurve tanë. Të njëjtat përkrahen dhe arsyetohen nga persona publik, edhe atë nga femra të kategorive të ndryshme. I tillë ishte edhe një shkrim i gazetares Alma Lama.
A ja vlen t’i dilet në krah pengesave që janë kundër arsimimit të femrës shqiptare, e nderuara zonja Alma? Në këtë rast po të drejtohem si femër, si motër, si nënë (e tashme apo e ardhshme). A e ke analizuar këtë fakt para se ta shkruash tekstin?
Shkrimet e tilla që mbështesin vendimet e shpejtuara dhe jo mirë të analizuara të institucioneve lokale, janë gjithashtu pamaturi që ndjell ksenofobi dhe nxit pakënaqësi në një pjesë të madhe të shoqërisë.
Autorja e nderuar, dëshiron të thirren në drejtat e njeriut, por të drejtat e njeriun nuk konceptohen ashtu siç duam ne, apo siç na konvenon t’i qasemi këtij fenomeni. Qasjet e saja janë të njëanshme, të bazuara në paragjykime dhe vërehet mungesë e njohurive elementare. Nuk e mohoj faktin se në të kaluarën ka pasur raste kur gruaja ka qenë e detyruar të mbajë shaminë si rezultat i rrethanave të ndryshme. Por, për ditët e sodit ajo kohë është e kaluar. Ne sot, aspak nuk po flasim për persona të imagjinuar nëpër kokat tona si personazhi i Almës në shkrimin e saj. Po flasim për një kategori tjetër të femrave të reja, inteligjente dhe të etura për njohuri dhe dituri të reja.
Ajo që duhet pasur parasysh në rend të parë është fakti se kjo lojë me zjarr, që e iniciuan disa kuvendarë lokal të Prishtinës, pa mos dashur të hy në mendimet e tyre se pse kanë sjellë një vendim, mund të sjell në ngjalljen dhe rritjen e faktorëve ekstrem në shoqërinë shqiptare, por edhe në faktin se shtresa që më së shumti do të pësojë do të jenë vajzat e reja shqiptare. Ato që duan të shkollohen.
Gjë tjetër që kur përmendet ndalimi i shamisë për femrat nëpër shkolla, më përkujton edhe kohën pas Luftës së Dytë Botërore. Regjimi i atëhershëm komunist në njërin nga planet e tyre famëkeqe për shpërnguljen e shqiptarëve nga trojet etnike, përdorën çështjen e mbulesës së femrës. Këndej, kinse kërkonin që femra shqiptare të arsimohet, e në anën tjetër, me ngulm insistonin që ajo shkollimin ta ndjek e “zbuluar” (pa shami). Si rezultat i kësaj, shumë familje shqiptare u shpërngulën në Turqi e gjetiu, për të mos u kthyer më kurrë. Për ta shamia ishte çështje nderi, morali dhe identiteti. Sikur që është edhe për shumë familje të sotme shqiptare, por edhe për shumë motra tona shqiptare.
Pastaj, po të futemi dhe ta analizojmë çështjen e mbulesës edhe nga këndvështrimi fetar, mbulesa nuk është një simbol sikur që është kryqi, apo ndonjë simbol tjetër që mbahet nga ata që i përkasin feve tjera. Mbulesa është një obligim fetar për të gjithë femrat myslimane (në fenë islame femrës i obligohet mbulesa me hyrjen e saj në pubertet). Kjo gjë njëherë e përgjithmonë duhet sqaruar. Të bëhet dallim midis simbolit dhe obligimit.
Andaj, shpresojmë që institucionet kosovare sa më parë të abrogojnë këtë vendim dhe të vendosin në të mirë të qytetareve të tyre. Mos të bëhen pengesë e arsimimit dhe zhvillimit të shoqërisë, e në veçanti femrës shqiptare. Gjithashtu, kërkojmë nga Ministria e Arsimit të Kosovës, që të sjell një rregullore që do të sanksionojë të gjithë ata drejtorë të shkollave që ju bëjnë pengesë nxënëseve në ndjekjen e procesit edukativo arsimor. Në të kundërtën do të ballafaqohemi me ngecje në zhvillimin intelektual dhe arsimor të femrës shqiptare, do të ballafaqohemi me pakënaqësi të popullatës, si dhe cenim të drejtave dhe lirive elementare njerëzore. Në të njëjtën kohë do të kontribuojmë që shumë femra të reja ta ndërpresin shkollimin e tyre, si rezultat i qëndrimeve autoritare të drejtorëve në fjalë. Shpresojmë që një rregullore e tillë shumë shpejt do sillet, gjë që do t’ua hapte rrugën disa vajzave të reja që sot qëndrojnë në shtëpi në vend që të jenë të ulura nëpër bankat e shkollës.
Pastaj, çka i pengon mbulesa procesit edukativo arsimor, pash Zotin???
U deshtë kohë që të bindet mendja shqiptare se femra duhet të shkollohet. U deshën sakrifica dhe munde. Sot, lum e shyqyr problemet e tilla janë e kaluar. Lum e shyqyr që janë pjekur kushtet që femra shqiptare të shkollohet edhe atë në gjuhën e vetë amtare, në kushte që mundësojnë zhvillimin normal dhe cilësorë të saj.
Kur të gjitha kushtet janë plotësuar për shkollim, dikush na nxjerr probleme të reja. Probleme këto që pamundësojnë vijimin e mësimit të rregullt të vajzave shqiptare. Deri sa dje ishte problematik patriarkalizmi, sot pengesë e radhës po na del diçka tjetër. Vendimet, rregulloret dhe dispozitat e ndryshme të të zgjedhurve tanë. Të njëjtat përkrahen dhe arsyetohen nga persona publik, edhe atë nga femra të kategorive të ndryshme. I tillë ishte edhe një shkrim i gazetares Alma Lama.
A ja vlen t’i dilet në krah pengesave që janë kundër arsimimit të femrës shqiptare, e nderuara zonja Alma? Në këtë rast po të drejtohem si femër, si motër, si nënë (e tashme apo e ardhshme). A e ke analizuar këtë fakt para se ta shkruash tekstin?
Shkrimet e tilla që mbështesin vendimet e shpejtuara dhe jo mirë të analizuara të institucioneve lokale, janë gjithashtu pamaturi që ndjell ksenofobi dhe nxit pakënaqësi në një pjesë të madhe të shoqërisë.
Autorja e nderuar, dëshiron të thirren në drejtat e njeriut, por të drejtat e njeriun nuk konceptohen ashtu siç duam ne, apo siç na konvenon t’i qasemi këtij fenomeni. Qasjet e saja janë të njëanshme, të bazuara në paragjykime dhe vërehet mungesë e njohurive elementare. Nuk e mohoj faktin se në të kaluarën ka pasur raste kur gruaja ka qenë e detyruar të mbajë shaminë si rezultat i rrethanave të ndryshme. Por, për ditët e sodit ajo kohë është e kaluar. Ne sot, aspak nuk po flasim për persona të imagjinuar nëpër kokat tona si personazhi i Almës në shkrimin e saj. Po flasim për një kategori tjetër të femrave të reja, inteligjente dhe të etura për njohuri dhe dituri të reja.
Ajo që duhet pasur parasysh në rend të parë është fakti se kjo lojë me zjarr, që e iniciuan disa kuvendarë lokal të Prishtinës, pa mos dashur të hy në mendimet e tyre se pse kanë sjellë një vendim, mund të sjell në ngjalljen dhe rritjen e faktorëve ekstrem në shoqërinë shqiptare, por edhe në faktin se shtresa që më së shumti do të pësojë do të jenë vajzat e reja shqiptare. Ato që duan të shkollohen.
Gjë tjetër që kur përmendet ndalimi i shamisë për femrat nëpër shkolla, më përkujton edhe kohën pas Luftës së Dytë Botërore. Regjimi i atëhershëm komunist në njërin nga planet e tyre famëkeqe për shpërnguljen e shqiptarëve nga trojet etnike, përdorën çështjen e mbulesës së femrës. Këndej, kinse kërkonin që femra shqiptare të arsimohet, e në anën tjetër, me ngulm insistonin që ajo shkollimin ta ndjek e “zbuluar” (pa shami). Si rezultat i kësaj, shumë familje shqiptare u shpërngulën në Turqi e gjetiu, për të mos u kthyer më kurrë. Për ta shamia ishte çështje nderi, morali dhe identiteti. Sikur që është edhe për shumë familje të sotme shqiptare, por edhe për shumë motra tona shqiptare.
Pastaj, po të futemi dhe ta analizojmë çështjen e mbulesës edhe nga këndvështrimi fetar, mbulesa nuk është një simbol sikur që është kryqi, apo ndonjë simbol tjetër që mbahet nga ata që i përkasin feve tjera. Mbulesa është një obligim fetar për të gjithë femrat myslimane (në fenë islame femrës i obligohet mbulesa me hyrjen e saj në pubertet). Kjo gjë njëherë e përgjithmonë duhet sqaruar. Të bëhet dallim midis simbolit dhe obligimit.
Andaj, shpresojmë që institucionet kosovare sa më parë të abrogojnë këtë vendim dhe të vendosin në të mirë të qytetareve të tyre. Mos të bëhen pengesë e arsimimit dhe zhvillimit të shoqërisë, e në veçanti femrës shqiptare. Gjithashtu, kërkojmë nga Ministria e Arsimit të Kosovës, që të sjell një rregullore që do të sanksionojë të gjithë ata drejtorë të shkollave që ju bëjnë pengesë nxënëseve në ndjekjen e procesit edukativo arsimor. Në të kundërtën do të ballafaqohemi me ngecje në zhvillimin intelektual dhe arsimor të femrës shqiptare, do të ballafaqohemi me pakënaqësi të popullatës, si dhe cenim të drejtave dhe lirive elementare njerëzore. Në të njëjtën kohë do të kontribuojmë që shumë femra të reja ta ndërpresin shkollimin e tyre, si rezultat i qëndrimeve autoritare të drejtorëve në fjalë. Shpresojmë që një rregullore e tillë shumë shpejt do sillet, gjë që do t’ua hapte rrugën disa vajzave të reja që sot qëndrojnë në shtëpi në vend që të jenë të ulura nëpër bankat e shkollës.
Pastaj, çka i pengon mbulesa procesit edukativo arsimor, pash Zotin???
Thursday, May 20, 2010
A duhet të ekzistojë koordinim mbarëshqiptar
Në Ballkanin e trazuar, mjafton një incident i vetëm dhe sado i vogël për të plasur një sherr i madh. Para së gjithash kjo vjen si pasojë e mos zgjidhjes së çështjeve kombëtare në këtë pjesë të Evropës. Përveç kësaj, jemi në dijeni për pretendimet territoriale të disa shteteve ndaj fqinjëve të tyre, qofshin këto publikisht, apo fshehurazi. Se sa është e volitshme situata në Ballkan, mjafton vetëm të përcjellim procesin e integrimeve, si në NATO ashtu edhe në BE. Greqia i bën problem Maqedonisë e Turqisë, Sllovenia - Kroacisë, nesër mund të vijë, Serbia - Kosovës apo anasjelltas. Këto raste janë vetëm një dëshmi e situatës reale që mbizotëron në Ballkan.
Ajo që më së shumti na intereson është pozita jonë si shqiptarë, e normalisht pastaj edhe paqja dhe siguria në Ballkan e më gjerë. Falë Zotit, prej ardhjes së demokracisë në këto troje, kemi një avancim të dukshëm të çështjes sonë kombëtare. Dalja e Shqipërisë nga terri komunist, prishja e krijesës së quajtur Jugosllavi, avancimi i pozitës së shqiptarëve në Maqedoni, pavarësimi i Kosovës, anëtarësimi i Shqipërisë në NATO e kështu me radhë, janë këto rezultate që nuk duhet mohuar aktorëve dhe arkitektëve të çështjes shqiptare. Mirëpo, askush nuk duhet të na gënjejë se me pavarësinë e Kosovës dhe me të arriturat tjera, çështja shqiptare është mbyllur. Kemi edhe shumë çështje të nxehta që dita ditës po dalin në shesh.
Javëve që shkuan, pati disa tronditje reale në Maqedoni. Nuk do të ndalemi për të shtuar asgjë, sepse gjithçka u pa dhe u tha. Ajo që më së shumti më ka habitur ka qenë reagimi i faktorit shqiptarë nga jashtë kufijve të Maqedonisë (në Shqipëri dhe Kosovë). Deri sa ne shqiptarët e Maqedonisë, vazhdimisht sytë i kemi të kthyer kah këto dy shtete tona, në reagimet zyrtare dhe gjysmëzyrtare, më së shumti u përmend ruajtja e interesave të shteti të Maqedonisë sesa interesat e shqiptarëve që jetojnë në këtë shtet. Kjo po duket sikur Berisha më shumë të brengoset për Maqedoninë sesa vet Gruevski. Kjo ishte një nga vërejtjet e mia në lidhje me situatën e para disa ditëve.
Problem real, të cilën edhe para disa kohëve e pata potencuar në një shkrim është mungesa e koordinimit shqiptarë brenda në Maqedoni. Pas prishjes së këshillit koordinativ, që u themelua me mbarimin e luftës së 2001-shit, jemi dëshmitarë të ekzistimit të një nevoje të madhe për një koordinim të mirëfilltë brenda faktorit shqiptarë në Maqedoni. Po të bëhej fjalë për një koordinim për çështje dytësore apo diçka të ngjashme, do ua bënim hallall, por nga situata faktike shihet se mungon koordinimi për çështjet jetike. Mungesa e një koordinimi të tillë, e bie në pozitë popullatën shqiptare që mos të dijë se çka dëshiron dhe çka synon. Njëra forcë tërheq litarin këndej e tjetra andej. Ose një hap para e një apo dy hapa mbrapa. Si rezultat i kësaj neve na paraqiten 2001-tat, 2006-tat e.....
Për ta përshëndetur është edhe iniciativa, apo thirrja për koordinim mbarë shqiptarë. Ekzistimi i një trupi të tillë, duhej të ekzistonte prej shumë kohësh. Edhe pse jemi të vetëdijshëm për ekzistimin e diçka të ngjashme në forma dhe koordinime jozyrtare, ku janë gatuar e diskutuar çështjet kombëtare, mendoj se edhe kurorëzimi zyrtar i një trupi të tillë nuk do të ishte përzierje në çështjet e brendshme të shteteve fqinje, apo diçka të ngjashme. Një vërejtje të madhe për kundërshtarët e një iniciative të tillë. Fatkeqësisht, nuk po shohin më larg se interesat partiake, duke shfrytëzuar çdo moment dhe mundësi për ngritjen e rejtingut partiak, apo duke prezantuar justifikime banale, që nuk kanë asnjë bazë.
Një trup i tillë normalisht, nuk do të përbëhej vetëm nga përfaqësuesit e pozitës, por nga të gjithë faktorët relevant që veprojnë në mbarë trojet shqiptare. Gjithashtu do të ndihmonte në avancimin dhe mbarëvajtjen e agjendës kombëtare. Dobi tjetër do të ishte koordinimi dhe tërheqja e veshit, aventurierëve që për interesa të ngushta kthejnë prapa proceset e fituara me gjak. A është kjo që po i frikon udhëheqësit e partive politike në Maqedoni, apo sindromi “nëse ti e prezanton një ide, për inati unë jam kundërt”, mbetet të shihet.
(Ky shkrim eshte botuar ne gazeten Koha te dates 20 maj 2010)
Ajo që më së shumti na intereson është pozita jonë si shqiptarë, e normalisht pastaj edhe paqja dhe siguria në Ballkan e më gjerë. Falë Zotit, prej ardhjes së demokracisë në këto troje, kemi një avancim të dukshëm të çështjes sonë kombëtare. Dalja e Shqipërisë nga terri komunist, prishja e krijesës së quajtur Jugosllavi, avancimi i pozitës së shqiptarëve në Maqedoni, pavarësimi i Kosovës, anëtarësimi i Shqipërisë në NATO e kështu me radhë, janë këto rezultate që nuk duhet mohuar aktorëve dhe arkitektëve të çështjes shqiptare. Mirëpo, askush nuk duhet të na gënjejë se me pavarësinë e Kosovës dhe me të arriturat tjera, çështja shqiptare është mbyllur. Kemi edhe shumë çështje të nxehta që dita ditës po dalin në shesh.
Javëve që shkuan, pati disa tronditje reale në Maqedoni. Nuk do të ndalemi për të shtuar asgjë, sepse gjithçka u pa dhe u tha. Ajo që më së shumti më ka habitur ka qenë reagimi i faktorit shqiptarë nga jashtë kufijve të Maqedonisë (në Shqipëri dhe Kosovë). Deri sa ne shqiptarët e Maqedonisë, vazhdimisht sytë i kemi të kthyer kah këto dy shtete tona, në reagimet zyrtare dhe gjysmëzyrtare, më së shumti u përmend ruajtja e interesave të shteti të Maqedonisë sesa interesat e shqiptarëve që jetojnë në këtë shtet. Kjo po duket sikur Berisha më shumë të brengoset për Maqedoninë sesa vet Gruevski. Kjo ishte një nga vërejtjet e mia në lidhje me situatën e para disa ditëve.
Problem real, të cilën edhe para disa kohëve e pata potencuar në një shkrim është mungesa e koordinimit shqiptarë brenda në Maqedoni. Pas prishjes së këshillit koordinativ, që u themelua me mbarimin e luftës së 2001-shit, jemi dëshmitarë të ekzistimit të një nevoje të madhe për një koordinim të mirëfilltë brenda faktorit shqiptarë në Maqedoni. Po të bëhej fjalë për një koordinim për çështje dytësore apo diçka të ngjashme, do ua bënim hallall, por nga situata faktike shihet se mungon koordinimi për çështjet jetike. Mungesa e një koordinimi të tillë, e bie në pozitë popullatën shqiptare që mos të dijë se çka dëshiron dhe çka synon. Njëra forcë tërheq litarin këndej e tjetra andej. Ose një hap para e një apo dy hapa mbrapa. Si rezultat i kësaj neve na paraqiten 2001-tat, 2006-tat e.....
Për ta përshëndetur është edhe iniciativa, apo thirrja për koordinim mbarë shqiptarë. Ekzistimi i një trupi të tillë, duhej të ekzistonte prej shumë kohësh. Edhe pse jemi të vetëdijshëm për ekzistimin e diçka të ngjashme në forma dhe koordinime jozyrtare, ku janë gatuar e diskutuar çështjet kombëtare, mendoj se edhe kurorëzimi zyrtar i një trupi të tillë nuk do të ishte përzierje në çështjet e brendshme të shteteve fqinje, apo diçka të ngjashme. Një vërejtje të madhe për kundërshtarët e një iniciative të tillë. Fatkeqësisht, nuk po shohin më larg se interesat partiake, duke shfrytëzuar çdo moment dhe mundësi për ngritjen e rejtingut partiak, apo duke prezantuar justifikime banale, që nuk kanë asnjë bazë.
Një trup i tillë normalisht, nuk do të përbëhej vetëm nga përfaqësuesit e pozitës, por nga të gjithë faktorët relevant që veprojnë në mbarë trojet shqiptare. Gjithashtu do të ndihmonte në avancimin dhe mbarëvajtjen e agjendës kombëtare. Dobi tjetër do të ishte koordinimi dhe tërheqja e veshit, aventurierëve që për interesa të ngushta kthejnë prapa proceset e fituara me gjak. A është kjo që po i frikon udhëheqësit e partive politike në Maqedoni, apo sindromi “nëse ti e prezanton një ide, për inati unë jam kundërt”, mbetet të shihet.
(Ky shkrim eshte botuar ne gazeten Koha te dates 20 maj 2010)
Wednesday, April 21, 2010
Të uritur përballë (pa)drejtësisë
Greva e urisë është një nga metodat më të dhimbshme nëpërmjet së cilës një individ apo një grup i caktuar shprehë revoltën e vet, për ndonjë çështje apo për ndonjë gjë të caktuar. Historia njeh shumë raste të tilla, ku popuj dhe grupe të ndryshëm kanë aplikuar këtë metodë për tërheqjen e vëmendjes së pushtetit, opinionit publik, faktorit ndërkombëtarë e kështu me radhë, në lidhje me pakënaqësinë për ndonjë vendin, veprim, heshtje, apo ndonjë akt tjetër. Edhe historia jonë si shqiptarë në këto troje njeh raste të tilla. Bile, bile, kur përmendet greva gjëja e parë që më bie ndërmend është rezistenca e vëllezërve tanë në Kosovë në kohën e represalieve të papara serbe. Më kujtohet rezistenca e paparë e minatorëve, arsimtarëve, nxënësve punëtorëve etj. Kjo kishte një jehonë shumë pozitive për procesin në të cilin ishte përcaktuar të ec popullata e Kosovës. Ishte një tullë shumë e fortë dhe e madhe në “murin” e pavarësisë.
Nëpërmjet këtij shkrimi dëshiroj që unë si shkrues i këtyre rreshtave, gazeta që e boton dhe ju si lexues, të gjithë të kontribuojmë e të solidarizohemi me ata vëllezër tanë nga i njëjti gjak, gjuhë, komb e fe. Me ata që, kur ne sot i mbushim barqet tona me ushqime të llojllojshme, ata në qelitë e burgjeve me grevë urie shprehin revoltën kundër padrejtësisë që u bëhet. Zaten, këtë e kanë mjetin e fundit, që mund ta aplikojnë prapa grilave të burgut. Vëllezërit tanë, zgjodhën këtë rrugëtim të rëndë, për t’i treguar popullatës dhe udhëheqësisë së këtij shteti se dikush është duke vuajtur pa faj, dikush është bërë viktimë e lojërave të fëlliqura të një politike të papjekur dhe mediokre, dikush është bërë lodër e marketingjeve politike para dhe pas zgjedhore, dikush vuan nga drejtësia e “killavt”, dikush vuan si rezultat se dikush tjetër është qyqe dhe shikon ta ruan veç prapanicën e vet. Pra, dikush po vuan me të vërtetë.....
Ata po vuajnë, se edhe të gjithë ne, nuk jemi si duhet. Ata po vuajnë jo vetëm se politika dhe institucionet nuk dëshirojnë të kenë ndjenjë për drejtësi, por ata po vuajnë se edhe ne si qytetarë jemi bërë njëjtë, sikur institucionet, të “killavt”. Kam një bindje se ne si shoqëri kemi mungesë të vetëdijes kolektive. Këtë po e them pa përjashtuar as veten si pjesë e kësaj shoqërie.
Nuk e di deri kur do të zgjasë kështu? Ku mbeti “burrëria” jonë? Ku mbeti solidarizimi që me shekuj jemi krenuar se e kemi? A po e provojmë që ditën e nesërme ta bojkotojmë ushqimin tonë, e ta shohim sa e vështirë qenka një rrugë e tillë? Si do të ndiheshim kur baballarët tanë t’i kishim nëpër burgje, të sëmurë dhe të molisur? Si do të ndiheshim, kur fëmijët tanë, mos t’i kishim pranë? Realisht, si do të ndiheshim, po të ishim në një rast të tillë, qoftë brenda apo jashtë burgut?
Janë këto veç disa përkujtime që dua t’ia bëj vetes dhe gjithë juve, se gjërat po nuk i përjetuam në lëkurën tonë, vështirë është tua dish të tjerëve.
Për pushtetin, nuk kemi çka të flasim. Është folur e përfolur. Gjithçka që thuhet më është bërë bajate. Gjitha atributet e këqija që do t’ua ngjisim u përshtaten për mrekulli. Ajo që ka mbetur akoma pa e dhënë kontributin e vet është shoqëria civile. Besoni se, nëse vërtetë e ngrit zërin do të ketë jehonë të paparë. Për këtë, duhet të kemi vetëm vendosmëri dhe durim. Vetëm duhet të vendosim që ta arsyetojmë emrin që e bartim. Vetëm duhet të sakrifikojmë pak dhe ju garantoj se qëllimi do të arrihet. Kuptojeni këtë shkrim si të doni, vetëm se u kisha lutur që të kuptohet edhe si thirrje për sektorin civil që t’i jap hakun fushës së vet të veprimit. Për momentin sektori civil duhet të jetë arma më e fortë e veprimit. Duhet që shoqatat civile, lëvizjet qytetare, organizatat e ndryshme, të dalin prej petkut politik, së paku kësaj here, por edhe prej faqeve të internetit, të bëhen një zë i përbashkët, e t’i mbushim plot e përplot rrugët e Shkupit. Të mblidhmi të gjithë para Gjyqit Suprem edhe aty, së bashku me familjarët e viktimave të “Rastit të Sopotit” t’i vendosim tendat e të përgatitemi të qëndrojmë deri në sjelljen e vendimit pozitiv për lirimin e të burgosurve të pafajshëm dhe gjetjen e fajtorit të vërtetë.
Si individ, përshëndes zërat e disa subjekteve që paralajmëruan ngritjen e një iniciative të tillë. Lus Zotin të ketë jehonë dhe sa më parë iniciativa e tillë të dalë në veprim konkret. Kisha lutur që kësaj radhe të heqim dorë nga bajraktarizmi dhe afirmimi personal. T’u bëhet ftesë të gjitha subjekteve civile. Të formohet një grup koordinues dhe punët të menaxhohet me gjakftohtësi dhe maturi. Mos të bëjmë sikur për shumë punë tjera deri tash. Një protestë sado e madhe të jetë dhe puna të mbarojë me kaq. Të bëhet një front i përbashkët qytetar, për t’i thënë një NDAL të madhe të gjitha vendimeve ksenofobe dhe antinjerëzore që i bën “drejtësia” maqedonase e zhytur deri në fyt në fëlliqësinë politike.
(Ky shkrim u botua në Gazetën Koha të datës 22 prill 2010)
Nëpërmjet këtij shkrimi dëshiroj që unë si shkrues i këtyre rreshtave, gazeta që e boton dhe ju si lexues, të gjithë të kontribuojmë e të solidarizohemi me ata vëllezër tanë nga i njëjti gjak, gjuhë, komb e fe. Me ata që, kur ne sot i mbushim barqet tona me ushqime të llojllojshme, ata në qelitë e burgjeve me grevë urie shprehin revoltën kundër padrejtësisë që u bëhet. Zaten, këtë e kanë mjetin e fundit, që mund ta aplikojnë prapa grilave të burgut. Vëllezërit tanë, zgjodhën këtë rrugëtim të rëndë, për t’i treguar popullatës dhe udhëheqësisë së këtij shteti se dikush është duke vuajtur pa faj, dikush është bërë viktimë e lojërave të fëlliqura të një politike të papjekur dhe mediokre, dikush është bërë lodër e marketingjeve politike para dhe pas zgjedhore, dikush vuan nga drejtësia e “killavt”, dikush vuan si rezultat se dikush tjetër është qyqe dhe shikon ta ruan veç prapanicën e vet. Pra, dikush po vuan me të vërtetë.....
Ata po vuajnë, se edhe të gjithë ne, nuk jemi si duhet. Ata po vuajnë jo vetëm se politika dhe institucionet nuk dëshirojnë të kenë ndjenjë për drejtësi, por ata po vuajnë se edhe ne si qytetarë jemi bërë njëjtë, sikur institucionet, të “killavt”. Kam një bindje se ne si shoqëri kemi mungesë të vetëdijes kolektive. Këtë po e them pa përjashtuar as veten si pjesë e kësaj shoqërie.
Nuk e di deri kur do të zgjasë kështu? Ku mbeti “burrëria” jonë? Ku mbeti solidarizimi që me shekuj jemi krenuar se e kemi? A po e provojmë që ditën e nesërme ta bojkotojmë ushqimin tonë, e ta shohim sa e vështirë qenka një rrugë e tillë? Si do të ndiheshim kur baballarët tanë t’i kishim nëpër burgje, të sëmurë dhe të molisur? Si do të ndiheshim, kur fëmijët tanë, mos t’i kishim pranë? Realisht, si do të ndiheshim, po të ishim në një rast të tillë, qoftë brenda apo jashtë burgut?
Janë këto veç disa përkujtime që dua t’ia bëj vetes dhe gjithë juve, se gjërat po nuk i përjetuam në lëkurën tonë, vështirë është tua dish të tjerëve.
Për pushtetin, nuk kemi çka të flasim. Është folur e përfolur. Gjithçka që thuhet më është bërë bajate. Gjitha atributet e këqija që do t’ua ngjisim u përshtaten për mrekulli. Ajo që ka mbetur akoma pa e dhënë kontributin e vet është shoqëria civile. Besoni se, nëse vërtetë e ngrit zërin do të ketë jehonë të paparë. Për këtë, duhet të kemi vetëm vendosmëri dhe durim. Vetëm duhet të vendosim që ta arsyetojmë emrin që e bartim. Vetëm duhet të sakrifikojmë pak dhe ju garantoj se qëllimi do të arrihet. Kuptojeni këtë shkrim si të doni, vetëm se u kisha lutur që të kuptohet edhe si thirrje për sektorin civil që t’i jap hakun fushës së vet të veprimit. Për momentin sektori civil duhet të jetë arma më e fortë e veprimit. Duhet që shoqatat civile, lëvizjet qytetare, organizatat e ndryshme, të dalin prej petkut politik, së paku kësaj here, por edhe prej faqeve të internetit, të bëhen një zë i përbashkët, e t’i mbushim plot e përplot rrugët e Shkupit. Të mblidhmi të gjithë para Gjyqit Suprem edhe aty, së bashku me familjarët e viktimave të “Rastit të Sopotit” t’i vendosim tendat e të përgatitemi të qëndrojmë deri në sjelljen e vendimit pozitiv për lirimin e të burgosurve të pafajshëm dhe gjetjen e fajtorit të vërtetë.
Si individ, përshëndes zërat e disa subjekteve që paralajmëruan ngritjen e një iniciative të tillë. Lus Zotin të ketë jehonë dhe sa më parë iniciativa e tillë të dalë në veprim konkret. Kisha lutur që kësaj radhe të heqim dorë nga bajraktarizmi dhe afirmimi personal. T’u bëhet ftesë të gjitha subjekteve civile. Të formohet një grup koordinues dhe punët të menaxhohet me gjakftohtësi dhe maturi. Mos të bëjmë sikur për shumë punë tjera deri tash. Një protestë sado e madhe të jetë dhe puna të mbarojë me kaq. Të bëhet një front i përbashkët qytetar, për t’i thënë një NDAL të madhe të gjitha vendimeve ksenofobe dhe antinjerëzore që i bën “drejtësia” maqedonase e zhytur deri në fyt në fëlliqësinë politike.
(Ky shkrim u botua në Gazetën Koha të datës 22 prill 2010)
Tuesday, April 6, 2010
A ka opozitë në këtë vend?
Republika e Maqedonisë u pavarësua nga RSF e Jugosllavisë në vitin 1991. Për herë të parë në histori, populli me origjinë sllave, që mori emrin nga krahina antike e Maqedonisë, fi toi shtetin e vet. Për këtë, falënderim I veçantë i takon ish liderit socialist të RSFJ-së Titos, pasi se Maqedonia e Vardarit, që pas Luftërave Ballkanike i takoi Serbisë, arriti të marrë statusin e Republikës në kuadër të Federatës Jugosllave në vitin 1945, që me shpërbërjen e Jugosllavisë, populli maqedonas nëpërmjet referendumit, shprehu vullnetin e tij për shtet të pavarur dhe sovran. Procesin e mëvetësimit kryesisht e udhëhoqën liderët ishkomunistë të “kthyer” në socialdemokratë, me në krye kryetarin e parë të Maqedonisë së pavarur Kiro Gligorovin, që në sistemin shumëpartiak garonin nëpërmjet Lidhjes Socialdemokrate të Maqedonisë (LSDM-së). Edhe përkundër faktit, se kjo parti i ka humbur gati të gjitha zgjedhjet direkte me partinë nacionaliste maqedonase VMRO–DPMNE (Organizata e brendshme Revolucionare Maqedonase – Partia Demokratike për Bashkimin Kombëtar Maqedonas), mirëpo nëpërmjet koalicioneve të gjëra me partitë më të vogla majtiste dhe të qendrës, kjo parti, ka arritur që në proceset vendimtare të ecjes së Maqedonisë, të jetë bartës i proceseve.
Situata politike në bllokun maqedonas
Me Maqedoninë, gati se dy mandate po udhëheqin nacionalistët e djathtë. Fillimisht si bashkëpjesëmarrës në qeveri e kishin Partinë Demokratike Shqiptare, e më pas edhe Bashkimin Demokratik për Integrim. VMRO-DPMNE-ja, besimin e popullatës maqedonase e fi toi duke ofruar një platformë ekonomike të titulluar si “Rilindja në 100 hapa”. Për ta ngritur rejtingun dhe besimin e vet te popullata, padyshim se ishte edhe zhargitja dhe ngadalësimi i implementimit të Marrëveshjes së Ohrit, por edhe tentimet e pandërprera për anashkalimin e saj. Kjo shumë qartë u pa me marrjen në pushtet Partinë Demokratike Shqiptare të Menduh Thaçit, pas zgjedhjeve të vitit 2006 edhe pse kjo parti nuk i kishte fi tuar zgjedhjet në bllokun shqiptar. Pas reagimeve të ashpra të faktorit shqiptar, por edhe atij ndërkombëtar, erdhi deri te zgjedhjet e parakohshme, ku VMRO-DPMNE-ja e udhëhequr nga Nikolla Gruevski, arriti jo vetëm të fitojë, por edhe ta rrisë pushtetin e vet, duke siguruar shumicën e nevojshme për formimin e qeverisë edhe pa ndonjë parti shqiptare. Por, duke u nisur nga rregulli i pashkruar, se në qeveri duhet të ketë edhe një parti shqiptare, kësaj radhe, Gruevski u detyrua, që si partner koalicioni ta marrë BDI-në e Ali Ahmetit.
A ka shpresë për bllokun opozitar në Maqedoni
Opozita maqedonase sot është e tkurrur më shumë se çdo here tjetër. Tentativat e liderit të LSDM-së, për formimin e një blloku të vetëm opozitar, hasi në mospajtim me partnerin strategjik të kësaj partie, Partinë Liberal Demokrate të drejtuar nga Jovan Manasievski. Sipas këtij të fundit, opsioni i të pozicionuarit të gjithë nën ombrellën e Cërvenkovskit, është i dëmshëm sepse me këtë hap, do t’i jepet rasti Gruevskit të gjithë t’i sulmojë njëherazi. Përveç kësaj, një numër i madh i partive që më parë ishin të afërta me bllokun e majtë, veçse kanë krijuar marrëdhënie të ngushta me kryeministrin aktual. Fakt tjetër janë edhe partitë e grupeve tjera etnike në Maqedoni, si romët, turqit, boshnjakët dhe serbët, të cilët, të gjithë veçmas po i jetojnë privilegjet e të qenit në qeveri. Kështu që disa mijëra vota të sigurta që blloku opozitar i kishte paramenduar t’i marrë nga këto bashkësi, ato vështirë se do t’i ketë. Për momentin, blloku opozitar maqedonas, shpresën më të madhe për kthimin në pushtet e ka tek partitë shqiptare, që gjithnjë e më shumë po dëshprohen nga politika që po udhëheq kryeministri aktual. Partitë shqiptare, mund të llogariten si kontribuuesit më të mëdhenj për rënien e rejtingut të partisë kryesore opozitare maqedonase, duke ia hedhur fajin për gjithë fatkeqësitë që u kishin ndodhur shqiptarëve prej mëvetësimit të Maqedonisë. Në të shumtën e rasteve, drejtimi i akuzave kah krerët e LSDM-së, ishin më tepër për interesa partiake, sesa kombëtare. Qëllimi i disa nga partive shqiptare që vepronin kështu, ishte që të afrohen më tepër me liderët nacionalistë si Lubço Georgievski dhe më vonë Nikolla Gruevski, me qëllim të bashkëqeverisjes me ta. Kjo në njëfarë mënyre ndikoi në dobësimin e opozitës së sotme dhe arritjen e pushtetit gati se absolut të forcave të djathta nacionaliste. Tentativa për afrimin e shqiptarëve, ka bërë që kohëve të fundit disa nga udhëheqësit e vjetër të shtetit, të po kësaj partie, që karrierën e tyre politike e ndërtuan duke keqtrajtuar shqiptarë, sidomos në rastet e Bit Pazarit, Ladorishtës, Gostivarit, Universitetit të Tetovës e kështu me radhë, sot janë kthyer në shqiptarofilët më të mëdhenj, duke kërkuar të drejta për shqiptarët, në disa raste edhe më shumë se vet partitë shqiptare. Aspak nuk na habit kjo retorikë e tyre. Këta të fundit, që në të shumtën e rasteve janë nga qarqet akademike, por edhe funksionarë të mëparshëm, akoma nuk i kanë pastruar duart e tyre nga “gjaku” shqiptar, e sot kërkojnë jetësimin e tërësishëm të Marrëveshjes së Ohrit. Ajo që i bën të deklarohen në këtë mënyrë padyshim se është vizioni i tyre për shtetin, duke i kuptuar shqiptarët si faktorë në rritje në rajon, por në të njëjtën kohë edhe afrimi me faktorin politik shqiptar, si mundësi e vetme për të ardhur në pushtet.
Përkrahës i origjinës sllave për maqedonasit e sotëm
Për dallim nga partia aktuale në pushtet, LSDM-ja pranon realitetin sllav për Maqedoninë dhe maqedonasit. Bile, kohëve të fundit nga mediat pro-qeveritare u aktualizua edhe deklarata e kryetarit të parë të Maqedonisë, Gligorovit, se “ne jemi sllavë, dhe se ne nuk kemi asnjë farë lidhjeje me Aleksandërin e Madh”. Kjo deklaratë në esencë dallon nga koncepti që promovohet nga VMRO-ja se kinse, maqedonasit e sotëm janë trashëgimtarët e atyre antikë, në të njëjtën kohë edhe trashëgimtarët e Aleksandrit, të birit të Filipit të II. Koncept ky që është shkaktari kryesor për bllokimin e Maqedonisë në proceset euro-atlantike, si orientime strategjike të këtij vendi. Me rritjen e retorikës për origjinën antike të maqedonasve të sotëm, Greqia që disponon me të drejtën e vetos, gjithnjë e më ashpër po reagon duke bllokuar dy herë integrimin e Maqedonisë për në NATO dhe BE. Çështja e antikitetit për Greqinë është shumë e ndjeshme, sepse Greqia llogarit veten si trashëgimtari kryesorë i këtij civilizimi.
Maqedonia dhe proceset euroatlantike
Viteve të fundit Maqedonia gjendet në një pozitë teje të pavolitshme, sa i përket proceseve euroatlantike. Kjo sidomos vërehet pas vetos greke në Bukuresht, për pranimin në NATO dhe asaj për fi llimin e negociatave me BE-në. Kjo erdhi si rezultat i acarimit të marrëdhënieve me Greqinë për problemin me emrin. Për këto dështime, si zakonisht faji u hodh mbi partinë qeveritare dhe liderin e saj Gruevski, kinse për aktualizimin e procesit të antikitetit, por edhe mos-shprehjen e interesimit të nevojshëm për zgjidhjen e problemit me fqinjin jugor, sa i përket emrit të shtetit, por edhe mos angazhimin e nevojshëm për proceset euroatlantike si orientime strategjike për Maqedoninë. Përveç kësaj, edhe për kokëfortësinë dhe mos lëshimin pe, për këto tema kaq të rëndësishme për vendin.Garnitura qeveritare, frikohet se kompromisi eventual për emrin me Greqinë, do të sjellë edhe rënien e popullaritetit të kryeministrit aktual dhe parties së tij, kështu që, si rezultat i kësaj po mbahet peng i gjithë shteti. Opozitarët e sotëm janë dëshmuar si më të vendosur dhe më të pjekur në aspektin diplomatik, sa u përket marrëdhënieve me Greqinë. Edhe pse paralelisht udhëhiqnin bisedimet për emrin, me mjaft mjeshtri avanconin proceset integruese, ku si rezultat i kësaj Maqedonia mori statusin e vendit kandidat për në BE.
Pozita e shqiptarëve në gjithë këtë lëmsh
Shqiptarët tradicionalisht kanë qenë partner të njërës apo tjetrës parti maqedonase. Gjendja aktuale në bllokun maqedonas, ku njëra parti disponon shumicën absolute, dhe tjetra qëndron shumë dobët, kërkon një strategji më të mençur të faktorit politik shqiptar. Momentalisht, kur VMRO-ja disponon me shumicë absolute në të gjitha sferat e pushtetit (63 deputetë prej 120 sa ka i gjithë parlamenti i RM-së, qeverinë edhe kryetarin e shtetit), fuqia e faktorit shqiptar është gati se e pandikueshme. Për shqiptarët e Maqedonisë, është më se i dobishëm kur në bllokun maqedonas kemi një raport më të balancuar të forcave politike. Sepse në raste të tilla, faktori politik shqiptar do të jetë vendimtar për themelimin e qeverisë, si në njërin, ashtu edhe në bllokun tjetër. Vetëm për këtë arsye shqiptarët duhet të kontribuojnë për balancimin e forcave në bllokun politik maqedonas, sepse, në raste të tilla, pazari politik për ne shqiptarët do të jetë më i volitshëm. Kurse, sa i përket dallimeve ndërmjet ideve të Cërvenkovskit dhe Gruevskit në raport me shqiptarët,këta i dallojnë vetëm ngjyrat partiake.
(Ky shkrim është botuar në numrin 9 të Gazetës Impakt - Tiranë)
Situata politike në bllokun maqedonas
Me Maqedoninë, gati se dy mandate po udhëheqin nacionalistët e djathtë. Fillimisht si bashkëpjesëmarrës në qeveri e kishin Partinë Demokratike Shqiptare, e më pas edhe Bashkimin Demokratik për Integrim. VMRO-DPMNE-ja, besimin e popullatës maqedonase e fi toi duke ofruar një platformë ekonomike të titulluar si “Rilindja në 100 hapa”. Për ta ngritur rejtingun dhe besimin e vet te popullata, padyshim se ishte edhe zhargitja dhe ngadalësimi i implementimit të Marrëveshjes së Ohrit, por edhe tentimet e pandërprera për anashkalimin e saj. Kjo shumë qartë u pa me marrjen në pushtet Partinë Demokratike Shqiptare të Menduh Thaçit, pas zgjedhjeve të vitit 2006 edhe pse kjo parti nuk i kishte fi tuar zgjedhjet në bllokun shqiptar. Pas reagimeve të ashpra të faktorit shqiptar, por edhe atij ndërkombëtar, erdhi deri te zgjedhjet e parakohshme, ku VMRO-DPMNE-ja e udhëhequr nga Nikolla Gruevski, arriti jo vetëm të fitojë, por edhe ta rrisë pushtetin e vet, duke siguruar shumicën e nevojshme për formimin e qeverisë edhe pa ndonjë parti shqiptare. Por, duke u nisur nga rregulli i pashkruar, se në qeveri duhet të ketë edhe një parti shqiptare, kësaj radhe, Gruevski u detyrua, që si partner koalicioni ta marrë BDI-në e Ali Ahmetit.
A ka shpresë për bllokun opozitar në Maqedoni
Opozita maqedonase sot është e tkurrur më shumë se çdo here tjetër. Tentativat e liderit të LSDM-së, për formimin e një blloku të vetëm opozitar, hasi në mospajtim me partnerin strategjik të kësaj partie, Partinë Liberal Demokrate të drejtuar nga Jovan Manasievski. Sipas këtij të fundit, opsioni i të pozicionuarit të gjithë nën ombrellën e Cërvenkovskit, është i dëmshëm sepse me këtë hap, do t’i jepet rasti Gruevskit të gjithë t’i sulmojë njëherazi. Përveç kësaj, një numër i madh i partive që më parë ishin të afërta me bllokun e majtë, veçse kanë krijuar marrëdhënie të ngushta me kryeministrin aktual. Fakt tjetër janë edhe partitë e grupeve tjera etnike në Maqedoni, si romët, turqit, boshnjakët dhe serbët, të cilët, të gjithë veçmas po i jetojnë privilegjet e të qenit në qeveri. Kështu që disa mijëra vota të sigurta që blloku opozitar i kishte paramenduar t’i marrë nga këto bashkësi, ato vështirë se do t’i ketë. Për momentin, blloku opozitar maqedonas, shpresën më të madhe për kthimin në pushtet e ka tek partitë shqiptare, që gjithnjë e më shumë po dëshprohen nga politika që po udhëheq kryeministri aktual. Partitë shqiptare, mund të llogariten si kontribuuesit më të mëdhenj për rënien e rejtingut të partisë kryesore opozitare maqedonase, duke ia hedhur fajin për gjithë fatkeqësitë që u kishin ndodhur shqiptarëve prej mëvetësimit të Maqedonisë. Në të shumtën e rasteve, drejtimi i akuzave kah krerët e LSDM-së, ishin më tepër për interesa partiake, sesa kombëtare. Qëllimi i disa nga partive shqiptare që vepronin kështu, ishte që të afrohen më tepër me liderët nacionalistë si Lubço Georgievski dhe më vonë Nikolla Gruevski, me qëllim të bashkëqeverisjes me ta. Kjo në njëfarë mënyre ndikoi në dobësimin e opozitës së sotme dhe arritjen e pushtetit gati se absolut të forcave të djathta nacionaliste. Tentativa për afrimin e shqiptarëve, ka bërë që kohëve të fundit disa nga udhëheqësit e vjetër të shtetit, të po kësaj partie, që karrierën e tyre politike e ndërtuan duke keqtrajtuar shqiptarë, sidomos në rastet e Bit Pazarit, Ladorishtës, Gostivarit, Universitetit të Tetovës e kështu me radhë, sot janë kthyer në shqiptarofilët më të mëdhenj, duke kërkuar të drejta për shqiptarët, në disa raste edhe më shumë se vet partitë shqiptare. Aspak nuk na habit kjo retorikë e tyre. Këta të fundit, që në të shumtën e rasteve janë nga qarqet akademike, por edhe funksionarë të mëparshëm, akoma nuk i kanë pastruar duart e tyre nga “gjaku” shqiptar, e sot kërkojnë jetësimin e tërësishëm të Marrëveshjes së Ohrit. Ajo që i bën të deklarohen në këtë mënyrë padyshim se është vizioni i tyre për shtetin, duke i kuptuar shqiptarët si faktorë në rritje në rajon, por në të njëjtën kohë edhe afrimi me faktorin politik shqiptar, si mundësi e vetme për të ardhur në pushtet.
Përkrahës i origjinës sllave për maqedonasit e sotëm
Për dallim nga partia aktuale në pushtet, LSDM-ja pranon realitetin sllav për Maqedoninë dhe maqedonasit. Bile, kohëve të fundit nga mediat pro-qeveritare u aktualizua edhe deklarata e kryetarit të parë të Maqedonisë, Gligorovit, se “ne jemi sllavë, dhe se ne nuk kemi asnjë farë lidhjeje me Aleksandërin e Madh”. Kjo deklaratë në esencë dallon nga koncepti që promovohet nga VMRO-ja se kinse, maqedonasit e sotëm janë trashëgimtarët e atyre antikë, në të njëjtën kohë edhe trashëgimtarët e Aleksandrit, të birit të Filipit të II. Koncept ky që është shkaktari kryesor për bllokimin e Maqedonisë në proceset euro-atlantike, si orientime strategjike të këtij vendi. Me rritjen e retorikës për origjinën antike të maqedonasve të sotëm, Greqia që disponon me të drejtën e vetos, gjithnjë e më ashpër po reagon duke bllokuar dy herë integrimin e Maqedonisë për në NATO dhe BE. Çështja e antikitetit për Greqinë është shumë e ndjeshme, sepse Greqia llogarit veten si trashëgimtari kryesorë i këtij civilizimi.
Maqedonia dhe proceset euroatlantike
Viteve të fundit Maqedonia gjendet në një pozitë teje të pavolitshme, sa i përket proceseve euroatlantike. Kjo sidomos vërehet pas vetos greke në Bukuresht, për pranimin në NATO dhe asaj për fi llimin e negociatave me BE-në. Kjo erdhi si rezultat i acarimit të marrëdhënieve me Greqinë për problemin me emrin. Për këto dështime, si zakonisht faji u hodh mbi partinë qeveritare dhe liderin e saj Gruevski, kinse për aktualizimin e procesit të antikitetit, por edhe mos-shprehjen e interesimit të nevojshëm për zgjidhjen e problemit me fqinjin jugor, sa i përket emrit të shtetit, por edhe mos angazhimin e nevojshëm për proceset euroatlantike si orientime strategjike për Maqedoninë. Përveç kësaj, edhe për kokëfortësinë dhe mos lëshimin pe, për këto tema kaq të rëndësishme për vendin.Garnitura qeveritare, frikohet se kompromisi eventual për emrin me Greqinë, do të sjellë edhe rënien e popullaritetit të kryeministrit aktual dhe parties së tij, kështu që, si rezultat i kësaj po mbahet peng i gjithë shteti. Opozitarët e sotëm janë dëshmuar si më të vendosur dhe më të pjekur në aspektin diplomatik, sa u përket marrëdhënieve me Greqinë. Edhe pse paralelisht udhëhiqnin bisedimet për emrin, me mjaft mjeshtri avanconin proceset integruese, ku si rezultat i kësaj Maqedonia mori statusin e vendit kandidat për në BE.
Pozita e shqiptarëve në gjithë këtë lëmsh
Shqiptarët tradicionalisht kanë qenë partner të njërës apo tjetrës parti maqedonase. Gjendja aktuale në bllokun maqedonas, ku njëra parti disponon shumicën absolute, dhe tjetra qëndron shumë dobët, kërkon një strategji më të mençur të faktorit politik shqiptar. Momentalisht, kur VMRO-ja disponon me shumicë absolute në të gjitha sferat e pushtetit (63 deputetë prej 120 sa ka i gjithë parlamenti i RM-së, qeverinë edhe kryetarin e shtetit), fuqia e faktorit shqiptar është gati se e pandikueshme. Për shqiptarët e Maqedonisë, është më se i dobishëm kur në bllokun maqedonas kemi një raport më të balancuar të forcave politike. Sepse në raste të tilla, faktori politik shqiptar do të jetë vendimtar për themelimin e qeverisë, si në njërin, ashtu edhe në bllokun tjetër. Vetëm për këtë arsye shqiptarët duhet të kontribuojnë për balancimin e forcave në bllokun politik maqedonas, sepse, në raste të tilla, pazari politik për ne shqiptarët do të jetë më i volitshëm. Kurse, sa i përket dallimeve ndërmjet ideve të Cërvenkovskit dhe Gruevskit në raport me shqiptarët,këta i dallojnë vetëm ngjyrat partiake.
(Ky shkrim është botuar në numrin 9 të Gazetës Impakt - Tiranë)
Friday, March 19, 2010
Nëpër mjegulla...
1.
Loja e futbollit ka marr një kohë shumë të madhe të jetës time. Tash këtë luks ia kam zvogëluar, por edhe përkundër kësaj, ndeshjet e Ligës së Kampionëve i përcjelli me vëmendjen më të madhe. Edhe pse parapëlqej që ndeshjet t’i përcjelli në ambient familjar, aty ku ndihem shumë më i lirë, kësaj radhe ndeshjen e të mërkurës në këtë nivel garues vendosa ta përcjelli në lokalin afër lagjes time. Atmosfera ishte shumë e mirë. Komentet, provokimet, “tifozllëqet”, për njërën dhe ekipin tjetër, ma kujtonin kohën e karrierës time si tifoz i klubit tim të zemrës Bashkimit, që fatkeqësisht, “fantazmat” e zhdukën nga skena e futbollit. Ajo që shumë më brengosi, ishin tiketat e shumta të basteve që i shihja nëpër duart e këtyre të rinjve. Shpresonin e shpresonin, se parashikimet e tyre, të dalin të sakta e të marrin ndonjë “pare”. Pasi mbaroi ndeshja, të shumtë ishin ata që, të revoltuar, hidhnin e shqyenin tiketat e tyre për tokë, duke sharë dhe fyer këto ekipe për “trukimin” e ndeshjeve e kështu me radhë. Fakt tjetër që hasa në këtë rreth ishin informatat e shumta që dispononin mbi ngjarjet dhe aktorët e futbollit. Dinin se me çfarë rezultati ka mbaruar edhe një ndeshje e ligës së dytë apo të tretë të Skocisë, apo Norvegjisë, sa vëllezër i ka filan lojtari, sa herë ka qenë e martuar nëna e vet e kështu me radhë... Sikur ta shfrytëzonin këtë kohë për gjëra tjera më të dobishme, me siguri se punët shumë më mirë do t’i kishin. Edhe këtë po ua bëjnë “bastoret” e shumta që janë hapur në çdo kënd të rrugës. Po i vjelin edhe ato pak para që gjinden nëpër xhepat e tyre, duke i mashtruar, nëpërmjet shpresës për të fituar diçka. Të nderuar, pronarët e këtyre lojërave të “fatkeqësisë”, këtë biznes e udhëheqin duke fituar para të majme. Po të ishit ju ata që fitoni nga këto “lojëra”, të gjitha lokalet e basteve do të mbylleshin, andaj, mos shpresoni të fitoni diçka që paraprakisht e keni humbur. Biznesi i tyre lulëzon duke ua marrë paratë juve, andaj, si mendoni, t’i fitoni, logjikë shumë e thjeshtë, apo?
2.
Iniciativa për “hapjen e kutisë së Pandorës”, apo për ndryshimet kushtetuese në Maqedoni ishte ndër lajmet që më së shumti më tërhoqën. Kërkesa e shqiptarëve, për ndryshime në kodin zgjedhorë, gjithashtu ishte për t’u përshëndetur. Ndryshimi i sistemit zgjedhorë, sipas të mirinformuarve, do të jetë mundësi për daljen nga krimi zgjedhorë (nëse nuk futemi në ndonjë më të madh), por edhe dalje nga ky kurth në të cilin gjendemi ne shqiptarët. Ekzistimi i një zone të vetme, ku nuk do të humbet asnjë votë, është një opsion që në njëfarë mënyre i frikon bashkëqytetarët tanë maqedonas. Pastaj edhe ekzistimi i listave të hapura, do kontribuojë për forcimin e demokracisë në vend. Në këtë sistem proporcional, zvogëlohet e drejta e qytetarit për zgjedhjen e kandidatit për të cilin ai dëshiron të voton, kështu që listat e hapura do ta mundësojnë këtë. Më e mira e këtyre ndryshimeve do të jetë, se do të përmirësohet, kualiteti i të zgjedhurve tanë. Mendoj se në këtë rast, partitë do ta kthejnë besimin te elektorati, por edhe ne, votuesit do të kemi rastin të zgjedhim atë për të cilin mendojmë se ia vlen të na përfaqësojë në parlament. Jo të votojë listën ku paraprakisht dihet se kush fiton, që zakonisht janë “të fortit” e partisë, që shpesh herë nuk posedojnë kualitete për vende të tilla, e më vonë, të njëjtit kalojnë mandatin e tyre katërvjeçar si i zgjedhur i popullit, pa asnjë fjalë të thënë atë ku duhet. Mos të harroj edhe atë muhabetin e 200 mijë votave në pjesën lindore të Maqedonisë, që më është bërë varrë, që nëse nxirrej në dritë do të shëronte shumë gjëra. Nëse e bëni këtë, hallall ju qoftë.
3.
Kur përmenden shërbimet sekrete, neve na ngjallet frika. Me siguri se këtë e kemi nga përvoja jonë e hidhur e me këto organeve të sigurisë. Para disa ditëve, nga po këto shërbime, disa familjarëve të disa miqve të mi të rinj (minoren), nëpërmjet telefonave fiks u është lajmëruar, se fëmijët e tyre janë të ftuar në biseda informative. Paramendojeni se si do të reagonim ne, nëse diçka e ngjashme do të ndodhte me fëmijët tanë. Shkaku i thirrjes në biseda informative kishte qenë se këta shkollarë të mesëm, shqiptarë, kohëve të fundit kanë qenë aktiv në organizimet nëpër shkollat e tyre, sidomos me rastin e 7 marsit, por edhe pse janë aktivistë në organizata joqeveritare të regjistruara në shtet. Përfaqësuesit e këtyre organeve, fatkeqësisht i mbyllin sytë përballë kriminalitetit që ndodh në shtet, e merren me fëmijë që janë shembullor dhe dëshirojnë të kontribuojnë për shoqërinë. Pse e bëjnë këtë, veç ata e dinë.
4.
Javën që shkoi, në vendin tonë u mbajt manifestimi poetik i radhës “Takimet e Karadakut”. Ky manifestim i poezisë shqipe është një rast i mirë i takimit dhe kultivimit të fjalës së shkruar në këtë rajon. Fatkeqësisht, të rralla janë manifestimet e tilla. Përkundër vlerës së madhe, ky aktivitet duhet të shndërrohet në një eveniment të madh ashtu siç meriton të jetë. Me plot zemër i uroj organizatorët për vazhdimësinë e këtij takimi, duke sjell emra të poezisë nga të gjitha trojet shqiptare, por sot, besoj se janë të plotësuar kushtet që ky aktivitet të dalë prej “gjysmë legalitetit” dhe të bëhet një manifestim mbarëkombëtarë i poezisë shqipe. Si një poet në shpirt, me plot dëshirë do ta përcjellja këtë manifestim, sikur që e kam përcjellë edhe disa vite më parë në cilësinë e një vizitori, po të kisha informata për mbajtjen e këtij manifestimi. Besoj se zëri i këtij manifestimi duhet të jehojë më tepër, ashtu siç është edhe emri i organizatorit. Gjithçka ishte me qëllimin më të mirë të mundshëm.
(Botuar në Gazetën KOHA të 19 marsit 2010)
Loja e futbollit ka marr një kohë shumë të madhe të jetës time. Tash këtë luks ia kam zvogëluar, por edhe përkundër kësaj, ndeshjet e Ligës së Kampionëve i përcjelli me vëmendjen më të madhe. Edhe pse parapëlqej që ndeshjet t’i përcjelli në ambient familjar, aty ku ndihem shumë më i lirë, kësaj radhe ndeshjen e të mërkurës në këtë nivel garues vendosa ta përcjelli në lokalin afër lagjes time. Atmosfera ishte shumë e mirë. Komentet, provokimet, “tifozllëqet”, për njërën dhe ekipin tjetër, ma kujtonin kohën e karrierës time si tifoz i klubit tim të zemrës Bashkimit, që fatkeqësisht, “fantazmat” e zhdukën nga skena e futbollit. Ajo që shumë më brengosi, ishin tiketat e shumta të basteve që i shihja nëpër duart e këtyre të rinjve. Shpresonin e shpresonin, se parashikimet e tyre, të dalin të sakta e të marrin ndonjë “pare”. Pasi mbaroi ndeshja, të shumtë ishin ata që, të revoltuar, hidhnin e shqyenin tiketat e tyre për tokë, duke sharë dhe fyer këto ekipe për “trukimin” e ndeshjeve e kështu me radhë. Fakt tjetër që hasa në këtë rreth ishin informatat e shumta që dispononin mbi ngjarjet dhe aktorët e futbollit. Dinin se me çfarë rezultati ka mbaruar edhe një ndeshje e ligës së dytë apo të tretë të Skocisë, apo Norvegjisë, sa vëllezër i ka filan lojtari, sa herë ka qenë e martuar nëna e vet e kështu me radhë... Sikur ta shfrytëzonin këtë kohë për gjëra tjera më të dobishme, me siguri se punët shumë më mirë do t’i kishin. Edhe këtë po ua bëjnë “bastoret” e shumta që janë hapur në çdo kënd të rrugës. Po i vjelin edhe ato pak para që gjinden nëpër xhepat e tyre, duke i mashtruar, nëpërmjet shpresës për të fituar diçka. Të nderuar, pronarët e këtyre lojërave të “fatkeqësisë”, këtë biznes e udhëheqin duke fituar para të majme. Po të ishit ju ata që fitoni nga këto “lojëra”, të gjitha lokalet e basteve do të mbylleshin, andaj, mos shpresoni të fitoni diçka që paraprakisht e keni humbur. Biznesi i tyre lulëzon duke ua marrë paratë juve, andaj, si mendoni, t’i fitoni, logjikë shumë e thjeshtë, apo?
2.
Iniciativa për “hapjen e kutisë së Pandorës”, apo për ndryshimet kushtetuese në Maqedoni ishte ndër lajmet që më së shumti më tërhoqën. Kërkesa e shqiptarëve, për ndryshime në kodin zgjedhorë, gjithashtu ishte për t’u përshëndetur. Ndryshimi i sistemit zgjedhorë, sipas të mirinformuarve, do të jetë mundësi për daljen nga krimi zgjedhorë (nëse nuk futemi në ndonjë më të madh), por edhe dalje nga ky kurth në të cilin gjendemi ne shqiptarët. Ekzistimi i një zone të vetme, ku nuk do të humbet asnjë votë, është një opsion që në njëfarë mënyre i frikon bashkëqytetarët tanë maqedonas. Pastaj edhe ekzistimi i listave të hapura, do kontribuojë për forcimin e demokracisë në vend. Në këtë sistem proporcional, zvogëlohet e drejta e qytetarit për zgjedhjen e kandidatit për të cilin ai dëshiron të voton, kështu që listat e hapura do ta mundësojnë këtë. Më e mira e këtyre ndryshimeve do të jetë, se do të përmirësohet, kualiteti i të zgjedhurve tanë. Mendoj se në këtë rast, partitë do ta kthejnë besimin te elektorati, por edhe ne, votuesit do të kemi rastin të zgjedhim atë për të cilin mendojmë se ia vlen të na përfaqësojë në parlament. Jo të votojë listën ku paraprakisht dihet se kush fiton, që zakonisht janë “të fortit” e partisë, që shpesh herë nuk posedojnë kualitete për vende të tilla, e më vonë, të njëjtit kalojnë mandatin e tyre katërvjeçar si i zgjedhur i popullit, pa asnjë fjalë të thënë atë ku duhet. Mos të harroj edhe atë muhabetin e 200 mijë votave në pjesën lindore të Maqedonisë, që më është bërë varrë, që nëse nxirrej në dritë do të shëronte shumë gjëra. Nëse e bëni këtë, hallall ju qoftë.
3.
Kur përmenden shërbimet sekrete, neve na ngjallet frika. Me siguri se këtë e kemi nga përvoja jonë e hidhur e me këto organeve të sigurisë. Para disa ditëve, nga po këto shërbime, disa familjarëve të disa miqve të mi të rinj (minoren), nëpërmjet telefonave fiks u është lajmëruar, se fëmijët e tyre janë të ftuar në biseda informative. Paramendojeni se si do të reagonim ne, nëse diçka e ngjashme do të ndodhte me fëmijët tanë. Shkaku i thirrjes në biseda informative kishte qenë se këta shkollarë të mesëm, shqiptarë, kohëve të fundit kanë qenë aktiv në organizimet nëpër shkollat e tyre, sidomos me rastin e 7 marsit, por edhe pse janë aktivistë në organizata joqeveritare të regjistruara në shtet. Përfaqësuesit e këtyre organeve, fatkeqësisht i mbyllin sytë përballë kriminalitetit që ndodh në shtet, e merren me fëmijë që janë shembullor dhe dëshirojnë të kontribuojnë për shoqërinë. Pse e bëjnë këtë, veç ata e dinë.
4.
Javën që shkoi, në vendin tonë u mbajt manifestimi poetik i radhës “Takimet e Karadakut”. Ky manifestim i poezisë shqipe është një rast i mirë i takimit dhe kultivimit të fjalës së shkruar në këtë rajon. Fatkeqësisht, të rralla janë manifestimet e tilla. Përkundër vlerës së madhe, ky aktivitet duhet të shndërrohet në një eveniment të madh ashtu siç meriton të jetë. Me plot zemër i uroj organizatorët për vazhdimësinë e këtij takimi, duke sjell emra të poezisë nga të gjitha trojet shqiptare, por sot, besoj se janë të plotësuar kushtet që ky aktivitet të dalë prej “gjysmë legalitetit” dhe të bëhet një manifestim mbarëkombëtarë i poezisë shqipe. Si një poet në shpirt, me plot dëshirë do ta përcjellja këtë manifestim, sikur që e kam përcjellë edhe disa vite më parë në cilësinë e një vizitori, po të kisha informata për mbajtjen e këtij manifestimi. Besoj se zëri i këtij manifestimi duhet të jehojë më tepër, ashtu siç është edhe emri i organizatorit. Gjithçka ishte me qëllimin më të mirë të mundshëm.
(Botuar në Gazetën KOHA të 19 marsit 2010)
Thursday, March 18, 2010
BILETA NJËDREJTIMSHE DREJT EVROPËS PËR SHQIPTARËT E KARADAKUT TË KUMANOVËS
Migrimi është një proces i zakonshëm për vendet që paraprakisht kanë qenë nën regjim të vizave. Nga përvoja e vendeve fqinje, si Bulgaria dhe Rumania, kishim informata se bëhet fjalë për shifra tmerruese, mirëpo, deri sa nuk e përjetuam në lëkurën tonë, gjithçka na u dukej ëndërr. Ishim optimist, se leja e qëndrimit për në BE prej tre muajsh, shpejt do të kalojë, do të shkojnë të shohin se nuk mund të gjejnë punë dhe do të kthehen, për shkak se edhe në BE papunësia është në rritje. Por lajmi i kërkimit të azilit ishin diçka ndryshe. Edhe pse me kohë reaguan organet kompetente duke njoftuar se Belgjika, apo Franca nuk japin azil, ndoshta çmimi jo shumë i lartë i biletave të autobusit, që pas liberalizimit të vizave u ul për 50 %, ua lejonte këtyre “kërkimtarëve të fatit” që të shkojnë deri atje dhe të binden se një gjë është e vërtetë apo jo. Për t’i siguruar të hollat e udhëtimit, shitën gjithçka që kishin, bagëtinë nëpër ahur, arin e martesës dhe ato pak gjëra të vlefshme që i posedonin.
Askush nuk din të thotë, se ku ka dëgjuar se Belgjika po jep azil. Përpos disa raste pas luftës së 2001 që kishin fituan të drejtën e azilit në këtë vend. Ishin këto të gjithë kuadro të kualifikuar që kishin mësyer perëndimin dhe kishin rregulluar statusin e tyre, tashmë edhe si qytetarë të Belgjikës.
Edhe më parë kjo zonë ka qenë shumë e goditur nga migrimi. Por për dallim nga herët tjera, kur burrat mësynin kurbetin, që të përfitojnë ndonjë “dinarë” e të kthehen në familje, kësaj radhe, ata së bashku me gratë dhe fëmijët e vet, vërshuan autobusët e agjencive që ishin shtuar për t’iu dalë në ndihmë “azilantave të rinj”. Edhe pse nuk ekzistojnë të dhëna zyrtare për numrin e të ikurve, por supozohet që vetëm nga kjo zonë të jenë larguar diku mbi 6 mijë persona, ndërsa statusin e azilit vetëm në Belgjikë, brenda dy muajve të parë të këtij viti e kërkuan mbi 500 veta. Iknin persona të të gjitha kategorive, si të arsimuarit ashtu edhe të paarsimuarit, por dominonin ata të shtresës së ulët dhe të paarsimuar. Numri më i madh, ishin bujq sepse profesioni kryesorë në këtë komunë është bujqësia. Bujq që moti kohë kanë hequr dorë nga profesioni i tyre, duke i lënë tokat të djerra si rezultat i mungesës së plasmanit dhe stimulimit ekonomik nga ana e shtetit.
Po ikin si mungesë e perspektivës dhe kushteve të rënda socio – ekonomike
Më parë situata ka qenë ndryshe, thotë një banorë i fshatit Hotël, fshat i njohur për prodhimin e duhanit kualitativ. Nga duhani që prodhonim në fund të vitit me ato të holla jo vetëm që kalonim vitin, por edhe kishin mundësi investimi në tokë, apo edhe në rregullimin e kushteve jetësore. Tash kjo është pamundësuar, për shkak se kombinati që mblidhte duhanin nuk funksionon dhe subvencionet janë minimale që nuk ia vlen të merremi me këtë bimë industriale. Toka jonë i bën të gjitha produktet bujqësore, kështu që kemi provuar edhe me kopshtari por sado që të mundohemi e të prodhojmë, kur të vjen koha e produkteve tona për në treg, me atë çmim të shitjes, as harxhimet nuk mund t’i mbulojmë, shprehet i njëjti.
Përveç kësaj, produktet e kësaj zone, më parë plasmanin kryesor e kishin në Kosovë, si specat, domatet, preshtë, lakrat dhe produktet tjera bujqësore. Pas pavarësimit të Maqedonisë edhe kjo rrugë u mbyll. Është gati se i pamundur edhe shfrytëzimi i fondeve të huaja që janë të dedikuara për bujqësi dhe blegtori, (kryesisht IPARD fondet nga BE-ja) për arsye se ka probleme të shumta për pronësinë e tokës. Shqiptarët e kësaj anë janë të njohur për mos rregullimin e çështjeve pronësoro-juridike. Çdo i dyti banorë ka probleme të tilla. Si rezultat i mos posedimit të letër pronësisë nuk mund edhe të dëshmohen pronarët e vërtetë të tokës. Zakonisht tokat barten në emër të gjyshërve dhe stërgjyshërve të vdekur, ndërsa si dokument pronësie, akoma i llogarisin tapitë e lëna qysh nga “koha e turkut”.
Ekonomia në kolaps, kushtet jetësore në minimum
Në komunën e Likovës jetojnë mbi 30 mijë banorë, ndërsa nuk ekziston asnjë fabrikë funksionale. Janë vetëm dy-tre mullinj dhe disa restorante të vogël. Të gjitha ndërmarrjet e vogla që ekzistojnë janë “joligjore”. Asnjëra prej tyre nuk posedon dokumente për kryerjen e veprimtarisë në fjalë. Që do të thotë se mundësia më e mirë për pasurimin e arkës komunale është e pamundësuar. Shtëpitë të pa urbanizuara, të pa legalizuara, për shkak se nuk ekziston as plan urbanistik, po as legalizim të atyre ekzistuese. Edhe pse mbi fshatin Likovë janë të ngritura dy penda, nga uji i të cilave furnizohet e gjitha komuna e Kumanovës, por jo edhe ajo e Likovës. Me ujësjellësin kanë probleme të gjitha fshatrat e kësaj komune.
Të gjitha taksat që paguhet prej banorëve të kësaj komunë shkojnë dhe alokohen në komunën e Kumanovës, ku në pjesën maqedonase ke gjithçka duke filluar prej sallave sportive, parqe të ndryshme, fabrika, infrastrukturë moderne rrugore dhe gjëra tjera që i përkasin përparimtares, deklaroi ekonomisti Iljasa Salihu që vjen nga kjo komunë, të flasësh për çështje ekonomike në këtë komunë, është sikur të pohosh se në drurin e thatë ka ujë, ne jemi si ajo pema që na gjuajnë me gurë e ne u japim fryte, gjithmonë kemi qenë kurban, si duket i pa pranuar për pjesën tjetër të shqiptarisë tha ai.
Investime në këtë zonë nuk ka pasur kurrë, sidomos në Komunën e Likovës. Ndërsa Kumanova në kohën e ish Jugosllavisë është llogaritur si qytet industrial, me industri mjaft të zhvilluar. Ekzistonin disa fabrika të mëdha (për standardin e asaj kohe) si ajo e veshmbathjes, përpunimit të lëkurave, përpunimit të drurit, metalurgjisë gjysmë të rëndë, pajisjeve elektronike e kështu me radhë. Mirëpo, pas pavarësimit të shtetit dhe procesit të privatizimit, të njëjtat, u vodhën, zhvlerësuan që menjëherë më pas të blihen nga ish drejtorët e tyre. Sot disa prej tyre funksionojnë në reparte më të vogla ku gati se asnjë shqiptarë nuk është i punësuar aty.
Më mirë i pari në katund sesa i fundit në qytet
Arsye tjetër që bëri këta qytetarë të synojnë Belgjikën, ishte edhe tejngopja me premtimet boshe të liderëve partiak. Ishin të ngopur nga kampanjat plot premtime dhe të mbetura veç premtime në letër. Nuk dëshironin që fatkeqësinë që ata e kishin përjetuar ta përjetojnë edhe fëmijët e tyre. Nëpër shkolla gati se duke u rrënuar, pa nxehje, pa ujë të pijshëm, pa rrugë të asfaltuar, pa asnjëfarë kushti që i përket kohës në të cilën po jetojmë.
Rajoni i Likovës dhe Kumanovës gjendet në pjesën veriore të Republikës së Maqedonisë, e cila kufizohet në zonën kufitare me Republikën e Kosovës dhe me Serbinë. Më herët të dy komunat ishin nën juridiksionin e komunës së Kumanovës. Me procesin e decentralizimit komuna e Likovës u nda si komunë në veti. Dëshira për pushtet e liderëve lokal, bëri që kërkesa e tyre për komunë të Likovës të miratohet dhe përkrahet nga liderët partiak, të cilët, dorën në zemër, ishin që komuna e Likovës të mbetet e bashkuar me Kumanovën. Shkaqet ishin të shumta, sidomos ato ekonomike. Kjo komunë etnikisht e pastër me shqiptarë, nuk kishte asnjë të ardhur që i mundësonte vet ekzistimin. Pastaj të gjithë të dhënat dhe taksat e qytetarëve të komunës së Likovës shkojnë në komunën e Kumanovës.
Gjithashtu edhe në aspektin politik do të ishte ndryshe kjo komunë po të ishte e bashkuar me Kumanovën. Në qytetin e Kumanovës, si njëri ndër qytetet më të mëdha në Maqedoni (pas Shkupit) do të rritej përqindja e shqiptarëve, e bile edhe me gjasë të marrjes së kryesisë së kësaj komune, nëse hartohej ndonjë strategji i mirë.
Edhe më tej “zonë e krizës”
Kjo zonë e mbarti edhe barrën kryesore të vitit 2001. Mbi kokat e banorëve të kësaj zone ranë me dhjetëra mijëra granata. Deri sa dhuna me tanke e topa nuk arriti t’i largojë nga vatrat e tyre, sot situata ekonomike këtë po e bën në mënyrë shumë të heshtur dhe perfide. Që nga viti 2001, përveç shtëpive që ishin të rrënuara nga kjo luftë, asgjë tjetër nuk është investuar. Shkaktarë kryesorë mund ta llogarisim edhe epitetin e trashëguar nga kjo luftë si zonë e krizës, ku normalisht se askush nuk do t’i fusë investimet e veta në një vend jo të sigurt. Përveç kësaj, prej pas 2001 kjo zonë është lënë anësh dhe në njëfarë mënyre ka mbetur si “zorrë qorre” e këtij shteti. Lëre që nuk interesohet për investime, por gjithnjë më pak përkujdeset për mbajtjen e rendit dhe qetësisë, fakt ky që vërtetohet me rritjen e shkallës së kriminalitetit në këtë anë. Kohëve të fundit gjithnjë e më shpesh hasim në lajme aksione ku zihet droga të prodhuara dhe kultivuara në këtë zonë, por edhe në qytetin e Kumanovës që deri para ca kohe llogaritej si qytet ku komandojnë bandat.
(Ky shkrim u botua ne numrin 8 te Gazetes Impakt)
Askush nuk din të thotë, se ku ka dëgjuar se Belgjika po jep azil. Përpos disa raste pas luftës së 2001 që kishin fituan të drejtën e azilit në këtë vend. Ishin këto të gjithë kuadro të kualifikuar që kishin mësyer perëndimin dhe kishin rregulluar statusin e tyre, tashmë edhe si qytetarë të Belgjikës.
Edhe më parë kjo zonë ka qenë shumë e goditur nga migrimi. Por për dallim nga herët tjera, kur burrat mësynin kurbetin, që të përfitojnë ndonjë “dinarë” e të kthehen në familje, kësaj radhe, ata së bashku me gratë dhe fëmijët e vet, vërshuan autobusët e agjencive që ishin shtuar për t’iu dalë në ndihmë “azilantave të rinj”. Edhe pse nuk ekzistojnë të dhëna zyrtare për numrin e të ikurve, por supozohet që vetëm nga kjo zonë të jenë larguar diku mbi 6 mijë persona, ndërsa statusin e azilit vetëm në Belgjikë, brenda dy muajve të parë të këtij viti e kërkuan mbi 500 veta. Iknin persona të të gjitha kategorive, si të arsimuarit ashtu edhe të paarsimuarit, por dominonin ata të shtresës së ulët dhe të paarsimuar. Numri më i madh, ishin bujq sepse profesioni kryesorë në këtë komunë është bujqësia. Bujq që moti kohë kanë hequr dorë nga profesioni i tyre, duke i lënë tokat të djerra si rezultat i mungesës së plasmanit dhe stimulimit ekonomik nga ana e shtetit.
Po ikin si mungesë e perspektivës dhe kushteve të rënda socio – ekonomike
Më parë situata ka qenë ndryshe, thotë një banorë i fshatit Hotël, fshat i njohur për prodhimin e duhanit kualitativ. Nga duhani që prodhonim në fund të vitit me ato të holla jo vetëm që kalonim vitin, por edhe kishin mundësi investimi në tokë, apo edhe në rregullimin e kushteve jetësore. Tash kjo është pamundësuar, për shkak se kombinati që mblidhte duhanin nuk funksionon dhe subvencionet janë minimale që nuk ia vlen të merremi me këtë bimë industriale. Toka jonë i bën të gjitha produktet bujqësore, kështu që kemi provuar edhe me kopshtari por sado që të mundohemi e të prodhojmë, kur të vjen koha e produkteve tona për në treg, me atë çmim të shitjes, as harxhimet nuk mund t’i mbulojmë, shprehet i njëjti.
Përveç kësaj, produktet e kësaj zone, më parë plasmanin kryesor e kishin në Kosovë, si specat, domatet, preshtë, lakrat dhe produktet tjera bujqësore. Pas pavarësimit të Maqedonisë edhe kjo rrugë u mbyll. Është gati se i pamundur edhe shfrytëzimi i fondeve të huaja që janë të dedikuara për bujqësi dhe blegtori, (kryesisht IPARD fondet nga BE-ja) për arsye se ka probleme të shumta për pronësinë e tokës. Shqiptarët e kësaj anë janë të njohur për mos rregullimin e çështjeve pronësoro-juridike. Çdo i dyti banorë ka probleme të tilla. Si rezultat i mos posedimit të letër pronësisë nuk mund edhe të dëshmohen pronarët e vërtetë të tokës. Zakonisht tokat barten në emër të gjyshërve dhe stërgjyshërve të vdekur, ndërsa si dokument pronësie, akoma i llogarisin tapitë e lëna qysh nga “koha e turkut”.
Ekonomia në kolaps, kushtet jetësore në minimum
Në komunën e Likovës jetojnë mbi 30 mijë banorë, ndërsa nuk ekziston asnjë fabrikë funksionale. Janë vetëm dy-tre mullinj dhe disa restorante të vogël. Të gjitha ndërmarrjet e vogla që ekzistojnë janë “joligjore”. Asnjëra prej tyre nuk posedon dokumente për kryerjen e veprimtarisë në fjalë. Që do të thotë se mundësia më e mirë për pasurimin e arkës komunale është e pamundësuar. Shtëpitë të pa urbanizuara, të pa legalizuara, për shkak se nuk ekziston as plan urbanistik, po as legalizim të atyre ekzistuese. Edhe pse mbi fshatin Likovë janë të ngritura dy penda, nga uji i të cilave furnizohet e gjitha komuna e Kumanovës, por jo edhe ajo e Likovës. Me ujësjellësin kanë probleme të gjitha fshatrat e kësaj komune.
Të gjitha taksat që paguhet prej banorëve të kësaj komunë shkojnë dhe alokohen në komunën e Kumanovës, ku në pjesën maqedonase ke gjithçka duke filluar prej sallave sportive, parqe të ndryshme, fabrika, infrastrukturë moderne rrugore dhe gjëra tjera që i përkasin përparimtares, deklaroi ekonomisti Iljasa Salihu që vjen nga kjo komunë, të flasësh për çështje ekonomike në këtë komunë, është sikur të pohosh se në drurin e thatë ka ujë, ne jemi si ajo pema që na gjuajnë me gurë e ne u japim fryte, gjithmonë kemi qenë kurban, si duket i pa pranuar për pjesën tjetër të shqiptarisë tha ai.
Investime në këtë zonë nuk ka pasur kurrë, sidomos në Komunën e Likovës. Ndërsa Kumanova në kohën e ish Jugosllavisë është llogaritur si qytet industrial, me industri mjaft të zhvilluar. Ekzistonin disa fabrika të mëdha (për standardin e asaj kohe) si ajo e veshmbathjes, përpunimit të lëkurave, përpunimit të drurit, metalurgjisë gjysmë të rëndë, pajisjeve elektronike e kështu me radhë. Mirëpo, pas pavarësimit të shtetit dhe procesit të privatizimit, të njëjtat, u vodhën, zhvlerësuan që menjëherë më pas të blihen nga ish drejtorët e tyre. Sot disa prej tyre funksionojnë në reparte më të vogla ku gati se asnjë shqiptarë nuk është i punësuar aty.
Më mirë i pari në katund sesa i fundit në qytet
Arsye tjetër që bëri këta qytetarë të synojnë Belgjikën, ishte edhe tejngopja me premtimet boshe të liderëve partiak. Ishin të ngopur nga kampanjat plot premtime dhe të mbetura veç premtime në letër. Nuk dëshironin që fatkeqësinë që ata e kishin përjetuar ta përjetojnë edhe fëmijët e tyre. Nëpër shkolla gati se duke u rrënuar, pa nxehje, pa ujë të pijshëm, pa rrugë të asfaltuar, pa asnjëfarë kushti që i përket kohës në të cilën po jetojmë.
Rajoni i Likovës dhe Kumanovës gjendet në pjesën veriore të Republikës së Maqedonisë, e cila kufizohet në zonën kufitare me Republikën e Kosovës dhe me Serbinë. Më herët të dy komunat ishin nën juridiksionin e komunës së Kumanovës. Me procesin e decentralizimit komuna e Likovës u nda si komunë në veti. Dëshira për pushtet e liderëve lokal, bëri që kërkesa e tyre për komunë të Likovës të miratohet dhe përkrahet nga liderët partiak, të cilët, dorën në zemër, ishin që komuna e Likovës të mbetet e bashkuar me Kumanovën. Shkaqet ishin të shumta, sidomos ato ekonomike. Kjo komunë etnikisht e pastër me shqiptarë, nuk kishte asnjë të ardhur që i mundësonte vet ekzistimin. Pastaj të gjithë të dhënat dhe taksat e qytetarëve të komunës së Likovës shkojnë në komunën e Kumanovës.
Gjithashtu edhe në aspektin politik do të ishte ndryshe kjo komunë po të ishte e bashkuar me Kumanovën. Në qytetin e Kumanovës, si njëri ndër qytetet më të mëdha në Maqedoni (pas Shkupit) do të rritej përqindja e shqiptarëve, e bile edhe me gjasë të marrjes së kryesisë së kësaj komune, nëse hartohej ndonjë strategji i mirë.
Edhe më tej “zonë e krizës”
Kjo zonë e mbarti edhe barrën kryesore të vitit 2001. Mbi kokat e banorëve të kësaj zone ranë me dhjetëra mijëra granata. Deri sa dhuna me tanke e topa nuk arriti t’i largojë nga vatrat e tyre, sot situata ekonomike këtë po e bën në mënyrë shumë të heshtur dhe perfide. Që nga viti 2001, përveç shtëpive që ishin të rrënuara nga kjo luftë, asgjë tjetër nuk është investuar. Shkaktarë kryesorë mund ta llogarisim edhe epitetin e trashëguar nga kjo luftë si zonë e krizës, ku normalisht se askush nuk do t’i fusë investimet e veta në një vend jo të sigurt. Përveç kësaj, prej pas 2001 kjo zonë është lënë anësh dhe në njëfarë mënyre ka mbetur si “zorrë qorre” e këtij shteti. Lëre që nuk interesohet për investime, por gjithnjë më pak përkujdeset për mbajtjen e rendit dhe qetësisë, fakt ky që vërtetohet me rritjen e shkallës së kriminalitetit në këtë anë. Kohëve të fundit gjithnjë e më shpesh hasim në lajme aksione ku zihet droga të prodhuara dhe kultivuara në këtë zonë, por edhe në qytetin e Kumanovës që deri para ca kohe llogaritej si qytet ku komandojnë bandat.
(Ky shkrim u botua ne numrin 8 te Gazetes Impakt)
Subscribe to:
Posts (Atom)
herë